جایگاه توسعه اقتصادی ونظامی کشورهای اسلامی به عنوان مولفه قدرت نرم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

2 استادیار،گروه روان شناسی ،دانشگاه پیام نور،تهران ،ایران.

چکیده
پس از انقلاب اسلامی، روابط ایران با یکی از بازیگران کلیدی منطقه خلیج فارس از همکاری راهبردی به رقابتی عمیق تبدیل شد، اما بیشتر پژوهش‌ها به ابعاد سخت این رقابت پرداخته و از تحلیل تهدیدهای نرم غفلت کرده‌اند. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش توسعه اقتصادی و توان نظامی به‌عنوان مؤلفه‌های تعیین‌کننده در شکل‌گیری قدرت نرم کشورهای اسلامی، با تمرکز بر ایران، ترکیه،امارات و عربستان سعودی و به‌صورت تکمیلی عراق، انجام شده است. قدرت نرم در کشورهای اسلامی زمانی به پایداری می‌رسد که میان اقتصاد، فناوری دفاعی و فرهنگ تعادل روایت‌محور برقرار شود. ترکیه با تکیه بر صنایع دفاعی بومی، گردشگری فرهنگی و محتوای رسانه‌ای جهانی بالاترین سطح تلفیق مؤلفه‌های قدرت نرم را داراست. عربستان سعودی در حال گذار از اقتصاد نفتی به اقتصاد دانایی‌محور است، اما هنوز ضعف در نهادهای فرهنگی و بومی‌سازی فناوری مانع تبدیل منابع عظیم مالی به نفوذ نرم پایدار می‌شود. ایران از ظرفیت بالای دانشی، دفاعی و فرهنگی برخوردار است ولی در اثر محدودیت ارتباطات مالی و چالش روایت جهانی، توان تبدیل این سرمایه‌ها به قدرت نرم گسترده‌تر را ندارد. عراق نیز در مسیر بازسازی، نمودار شکل‌گیری نوعی قدرت نرم معنوی و مذهبی است که می‌تواند در آینده به منبع مشروعیت و نفوذ تبدیل شود. نتیجه پژوهش تأکید دارد که آینده قدرت نرم اسلامی در گرو ایجاد الگوی بومی قدرت هوشمند منطقه‌ای است؛ الگویی که سه رکن اقتصاد توسعه‌گرا، فناوری دفاعی مستقل و دیپلماسی فرهنگی را به‌طور منسجم در بر گیرد و کشورهای اسلامی را از مصرف‌کننده قدرت به تولیدکننده معنا و گفتمان بدل سازد

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The Position of Economic and Military Development of Islamic Countries as a Component of Soft Power

نویسندگان English

zeanab musavisadat 1
Seyd Ali musaviasel 2
1 Assistant Professor of Jurisprudence and the Essentials of Islamic Law, Payame Noor University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Psychology, Payam Noor University, Tehran, Iran.
چکیده English

After the Islamic Revolution, Iran's relations with one of the key players in the Persian Gulf region turned from strategic cooperation to deep competition, but most studies have focused on the hard dimensions of this competition and neglected the analysis of soft threats. The present study aims to explain the role of economic development and military power as determining components in the formation of soft power in Islamic countries, focusing on Iran, Turkey, the UAE, and Saudi Arabia, and additionally Iraq. Soft power in Islamic countries becomes sustainable when a narrative-based balance is established between economy, defense technology, and culture. Turkey, relying on indigenous defense industries, cultural tourism, and global media content, has the highest level of integration of soft power components. Saudi Arabia is transitioning from an oil economy to a knowledge-based economy, but weaknesses in cultural institutions and technological localization still prevent it from converting its huge financial resources into sustainable soft influence. Iran has high scientific, defense, and cultural capacity, but due to limited financial connections and the challenge of the global narrative, it does not have the ability to convert these assets into broader soft power. Iraq, on the path of reconstruction, is also a diagram of the formation of a kind of spiritual and religious soft power that could become a source of legitimacy and influence in the future.

کلیدواژه‌ها English

Soft Power
Smart Power
Economic Development
Military Capability
Islamic Countries
منابع
1.      احدی، پرویز‌ (1399). مولفه‌های قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در حوزه دیپلماسی و سیاست خارجی. مطالعات قدرت نرم، 23(پاییز و زمستان)، 9-36.
2.      اولیایی، محمد؛ غفاری هشجین، زاهد؛ کشاورزشکری، عباس (۱۴۰۰)، پیامدهای قدرت نرم عربستان سعودی برای جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، دوره ۱۱، شماره ۲، صص ۱۲۷-۱۵۳.
3.      جعفری‌پناه، مهدی و پوراحمدی، حسین‌ (1392). قدرت نرم از دیدگاه اسلام و کاربرد مولفه‌های آن در جمهوری اسلامی ایران. مطالعات قدرت نرم، 8(بهار و تابستان)، 33-60.
4.      جعفری‌هرندی، رضا، وفائی، رضا و علی‌پور، میکائیل‌ (1398). نقد و ارزیابی جایگاه ابعاد و مولفه‌های قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش. مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، 10(بهار)، 60-88
5.      حسنقلی‌پور، طهمورث، موسوی‌نقابی، سیدمجتبی، طاهری‌بزی، ابراهیم و انوشه، مرتضی‌ (1393). نهادینه‌سازی مولفه‌های قدرت نرم نظام جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر رهیافت بازاریابی اجتماعی. پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 12(پاییز)، 77-105.
6.      ذوالفقاری، مهدی و دشتی، فرزانه‌ (1397). مولفه‌ها و ظرفیت‌های قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در دیپلماسی فرهنگی. مطالعات قدرت نرم، 19(پاییز و زمستان)، 120-145.
7.      سعیدی، علی و اسماعیلی، آیت‌الله‌ (1400). بررسی تطبیقی مولفه‌های قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی در حوادث بعد از بیداری اسلامی. راهبرد سیاسی، 5(3، پاییز)، 101-128.
8.      فتاحی اردکانی، حسین؛ امام جمعه‌زاده، سیدجواد؛ هرسیج، حسین (۱۳۹۷)، تحلیل الگوی قدرت نرم در خاورمیانه: مطالعه موردی عربستان سعودی، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، دوره ۸، شماره ۱، صص ۲۹-۶۲.
9.      قربی، سیدمحمدجواد‌ (1394). مولفه‌های الهام‌بخشی و قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در جهان اسلام: مطالعه سیاست‌های کلی برنامه ششم توسعه. پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 16(پاییز)، 55-84.
10.   مرتضوی هشترودی، سید محمود‌ (1392). مولفه‌های قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه صدا و سیما. ص 1-150.
11.   ملک‌زاده، محمد‌ (1393). مولفه‌های دینی و ملی قدرت نرم نظام جمهوری اسلامی ایران. علوم سیاسی، 68(4، زمستان)، 15-42.
1.       Al-Rasheed, M. (2018). Salman's legacy: the dilemmas of a new era in Saudi Arabia. Oxford University Press.
2.       Anderson, B. C. (2020). Developing organizational and managerial wisdom. Kwantlen Polytechnic University.
3.       Athanasoulia, S. (2020). From ‘Soft’to ‘Hard’to ‘Moderate’: Islam in the dilemmas of post-2011 Saudi foreign policy. Religions, 11(4), 211.
4.       Boushey, G. (2016). Targeted for diffusion? How the use and acceptance of stereotypes shape the diffusion of criminal justice policy innovations in the American states. American Political Science Review, 110(1), 198-214.
5.       David, S. (2015). China’s Soft-Power Push: The Search for Respect. Foreign Affairs, 94(4), 99-107.
6.       Ehteshami, A., & Horesh, N. (2017). China's presence in the Middle East. Taylor & Francis.
7.       Froehlich, T. (2021). Soft power: the forces of attraction in International Relations.
8.       Gause, F. G. (1990). Saudi-Yemeni relations: domestic structures and foreign influence. Columbia University Press.
9.       Haynes, J. (2021). Religious soft power and international relations (pp. 134–150).
10.     Khan, A. M. (2025). Islamic Soft Power in International Relations: A Case Study of Saudi Arabia’s Religious Diplomacy. Al-Aijaz Research Journal of Islamic Studies & Humanities, 9(1), 1-10.
11.     Lacroix, S. (2021). Saudi Arabia in transition: Insights on social, political, economic and religious change (pp. 33–49). Cambridge, UK: Cambridge University Press.
12.     Mandaville, P. (2020). Islam and politics. Routledge.
13.     Marklund, J., & Lofdahl, L. (2009, January). Drag Reduction of a Simple Bluff Body by Changing the Rear End and Use the Ground Effect. In Fluids Engineering Division Summer Meeting (Vol. 43734, pp. 291-296).
14.     Mayo, P. (2020). Gramsci: Power, culture & education. Actio Nova: Revista de Teoria de la Literatura y Literatura Comparada, (4), 23-45.
15.     Nye, J. S. (2011). The future of power. Public affairs.
16.     Ozturk, A. E. (2021). Religion, identity and power: Turkey and the Balkans in the twenty-first century. Edinburgh University Press.
17.     Sievers, T., & Jones, M. D. (2020). Can power be made an empirically viable concept in policy process theory? Exploring the power potential of the Narrative Policy Framework. International Review of Public Policy, 2(2: 1), 90-114.‏‏
18.     Tuominen, H. T. (2022). Soft Power: The Forces of Attraction in International Relations, written by Hendrik W. Ohnesorge. The Hague Journal of Diplomacy, 17(1), 174-176.
19.     Kirisci, K. (2021). Turkey's Soft Power in the Region. Journal of International Affairs, 74(3), 45-62.
20.     Al-Rasheed, M. (2020). Vision 2030 and Saudi Soft Power Strategies. Middle East Policy, 27(4), 56-70.
21.     Lynch, M. (2019). Military Influence and Regional Soft Power. Global Policy Journal, 10(2), 88-101.
22.     Kalin, I. (2022). Cultural Diplomacy in Turkey and the Middle East. International Journal of Cultural Studies, 25(1), 112-130