فصلنامه علمی مطالعات قدرت نرم

نقش اقتصاد خلاق(صادرات کالاهای فرهنگی)، در ساخت و تقویت قدرت نرم ایران در دنیای چندقطبی فرهنگی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سعید مقیمی 1
معصومه رحیمی 2
افشین زرگر 3
فخرالدین سلطانی 4

1 استادیارگروه علوم‌سیاسی،‌واحد‌کرج،‌دانشگاه‌آزاد اسلامی،‌کرج،ایران.(نویسنده مسئول)

2 دانشجوی دکتری گروه علوم‌سیاسی،واحد‌کرج، دانشگاه آزاد اسلامی،کرج‌ایران.

3 دانشیار گروه روابط بین الملل،‌واحد کرج،‌دانشگاه آزاد اسلامی،‌کرج،ایران.

4 استادیار گروه روابط بین الملل،‌واحد کرج،‌دانشگاه آزاد اسلامی،‌کرج،ایران.

چکیده
در عصر پسا-جهانی‌شدن، جهان شاهد تحولی بنیادین از همگون‌سازی فرهنگی به سوی چندقطبی‌شدن فرهنگی است. در این بستر، قدرت نرم به‌عنوان ابزاری کلیدی برای افزایش نفوذ بین‌المللی کشورها مطرح شده است. این پژوهش با روش کتابخانه‌ای و با رویکرد تحلیلی-توصیفی، به بررسی نقش اقتصاد خلاق در تقویت قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در دنیای چندقطبی فرهنگی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که اقتصاد خلاق؛ با تکیه بر ظرفیت‌های فرهنگی، هنری، رسانه‌ای و دیجیتالی ایران؛ می‌تواند به‌عنوان موتور محرکه‌ای برای تولید جذابیت فرهنگی و انتقال ارزش‌های اسلامی-ایرانی به ساحت جهانی عمل کند. در این راستا، صنایع خلاق مانند سینما، ادبیات، موسیقی، طراحی اسلامی، گردشگری فرهنگی و محتوای دیجیتال، پتانسیل بالایی برای ایجاد «نفوذ فرهنگی مطلوب» دارند. با این حال، چالش‌های ساختاری، نهادی و سیاست‌گذاری‌های ناهمگون، مانع از بهره‌گیری کامل از این ظرفیت‌ها شده‌اند. این مقاله با تلفیق نظریه‌های قدرت نرم جوزف نای، اقتصاد خلاق یونسیدو و چارچوب پسا-جهانی‌شدن، راهکارهایی برای سیاست‌گذاری هوشمند در حوزه‌های فرهنگی-اقتصادی ارائه می‌دهد تا ایران بتواند در دنیای چندقطبی فرهنگی، جایگاهی مستقل و مؤثر داشته باشد.

کلیدواژه‌ها

قدرت نرم
اقتصاد خلاق
جمهوری اسلامی ایران
پسا-جهانی‌شدن
چندقطبی‌شدن فرهنگی
نفوذ فرهنگی

عنوان مقاله English

The Role of the Creative Economy in Building the Soft Power of the Iran in a Culturally Multipolar World

نویسندگان English

saeed Moghimi 1
Masoumeh Rahimi 2
Afshin Zargar 3
fakhreddin soltani 4
1 Assistant Professor, Department of Political Science, ka.C, Islamic Azad University, Karaj, Iran.
2 , PhD student, Department of Political Science (Iranian Issues), ka.C, Islamic Azad University, Karaj, Iran
3 Associate Professor, Department of International Relations, ka.C, Islamic Azad University, Karaj, Iran.
4 Assistant Professor, Department of International Relations, ka.C, Islamic Azad University, Karaj, Iran .
چکیده English

In the post-globalization era, the world is undergoing a fundamental transformation—from cultural homogenization toward cultural multipolarity. Within this context, soft power has emerged as a key instrument for enhancing states’ international influence. Employing a library-based research method and an analytical-descriptive approach, this study examines the role of the creative economy in strengthening the Islamic Republic of Iran’s soft power within a culturally multipolar world. The findings indicate that the creative economy—drawing on Iran’s rich cultural, artistic, media, and digital capacities—can serve as a driving force for generating cultural appeal and transmitting Islamic-Iranian values onto the global stage. Creative industries such as cinema, literature, music, Islamic design, cultural tourism, and digital content possess significant potential to foster “desirable cultural influence.” However, structural constraints, institutional weaknesses, and fragmented policy frameworks have thus far impeded the full realization of this potential. By integrating Joseph Nye’s theory of soft power, UNESCO’s conceptualization of the creative economy, and the post-globalization framework, this article proposes strategic, evidence-based policy recommendations for cultural-economic governance, enabling Iran to secure an independent and influential position in a culturally multipolar international order.

کلیدواژه‌ها English

Soft Power
Creative Economy
Islamic Republic of Iran
Post-Globalization
Cultural Multipolarity
Cultural Influence
منابع
1.امینی، سید علی. (1400). همکاری‌های فرهنگی اسلامی و ساخت قدرت نرم جمعی. فصلنامه مطالعات فرهنگی اسلامی، 8(31)، 45–68.
2.امینی، مرتضی. (1400). قدرت نرم و امنیت ملی. فصلنامه مطالعات امنیت ملی، 7(1)، 67–88.
3. پژوهشکده مطالعات راهبردی. (1394). چالش‌های توسعه اقتصاد خلاق در ایران. نوشته مهدی شریفی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
4. توکلی، مهدی. (1398). اقتصاد خلاق در ایران: ظرفیت‌ها، چالش‌ها و راهکارهای سیاستی. فصلنامه توسعه فرهنگی، 8(30)، 33–58.
5. حسینی، سید مرتضی. (1395). قدرت نرم و سیاست خارجی ایران. فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست خارجی، 5(2)، 1–24.
7. حسینی، سید مرتضی؛ میرزایی، حسین. (1397). چالش‌های صادرات فرهنگی ایران در عرصه بین‌المللی. فصلنامه اقتصاد فرهنگی، 5(18)، 121–144.
8. رضایی، سید حسین. (1395). گردشگری مذهبی و دیپلماسی فرهنگی: مورد مطالعه ایران. فصلنامه مطالعات جهانگردی و گردشگری اسلامی، 2(1)، 33–48.
10. رضایی، سید حسین. (1396). جایگاه تمدنی ایران و ظرفیت‌های قدرت نرم در نظام بین‌المللی. فصلنامه سیاست خارجی، 31(2)، 321–348.
11. رضایی، مرتضی. (1396). جهانی‌شدن و هویت فرهنگی ایران اسلامی. فصلنامه فرهنگ و ارتباطات، 12(3)، 89–110.
12. زرین‌کوب، عبدالحسین. (1374). زبان و ادب فارسی. فصلنامه دانشگاه تبریز، 155، 1–20.
13. شفیعی، سید رضا؛ احمدی، نرگس. (1400). دیپلماسی فرهنگی و اقتصاد خلاق در گسترش قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست خارجی، 9(2)، 89–112.
14. شریفی، مهدی. (1394). اقتصاد خلاق و صنایع فرهنگی در ایران. فصلنامه اقتصاد و توسعه فرهنگی، 2(1)، 22–40.
15. طباطبایی، سید محمد. (1399). از مقاومت فرهنگی به نفوذ فرهنگی: ضرورت بازنگری در سیاست‌های فرهنگی ایران. فصلنامه سیاست خارجی، 33(2)، 201–225.
16. طباطبایی، سید محمد. (1399). تحولات جهانی‌شدن و پاسخ‌های ایران اسلامی. فصلنامه جهان اسلام، 11(3)، 77–96.
17. فرهانی، فاطمه. (1399). سینمای ایران و شناخت جهانی: میان ادب فیلم و سیاست فرهنگی. فصلنامه مطالعات رسانه‌ای، 14(54)، 87–106.
18.فرهانی، مریم. (1399). قدرت نرم فرهنگی ایران در عصر دیجیتال. فصلنامه رسانه و فرهنگ، 8(2)، 111–130.
19. فتح‌الله‌زاده، مهدی؛ هاشمی، سید محمد. (1399). اقتصاد خلاق و صادرات فرهنگی: راهبردی برای افزایش قدرت نرم ایران. فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 18(70)، 145–170.
20. قاسمی، جواد؛ رضایی، مهدی. (1401). ایران و فرصت‌های فرهنگی در دنیای چندقطبی: از تمدن تا بازار جهانی. فصلنامه مطالعات آینده‌پژوهی سیاسی، 7(1)، 45–70.
21. کاظمی، علی‌اصغر. (1385). جهانی‌شدن و فرهنگ: چالش‌ها و فرصت‌ها. فصلنامه فرهنگی پیمان، 10(37)، 45–60.
22. کاظمی، علی‌رضا. (1397). اقتصاد خلاق و نقش آن در توسعه پایدار ایران. فصلنامه اقتصاد فرهنگی، 4(1)، 45–68.
23. کاظمی، محمدرضا. (1397). چالش‌های سیاست‌گذاری در حوزه اقتصاد خلاق در ایران. فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 15(58)، 112–135.
24. مرادی، غلامرضا. (1395). قدرت نرم در روابط بین‌الملل: رویکردی نقادانه به مفهوم و کاربرد آن در سیاست خارجی ایران. فصلنامه مطالعات بین‌المللی، 12(2)، 67–90.
25. مرکز آمار ایران. (1401). گزارش صادرات غیرنفتی. تهران: مرکز آمار ایران.
26. موسائی، میثم. (1393). اقتصاد فرهنگ؛ بررسی اقتصادی بخش‌های مختلف فرهنگی. پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
27.موسی، سید حسین. (1398). پسا-جهانی‌شدن و تحولات نظام بین‌الملل. فصلنامه مطالعات آینده‌پژوهی، 3(4)، 33–52.
28. موسی، محمد. (1398). پسا-جهانی‌شدن و چالش‌های فرهنگی-سیاسی جهان معاصر. فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 16(62)، 1–24.
29. نای، جوزف. (1390). قدرت نرم: به سوی سیاست خارجی موفق (س. م. میرمحمدصادقی، مترجم). تهران: نشر نی.
30. نوروزی، علیرضا. (1397). اقتصاد خلاق و نقش آن در تقویت قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه مطالعات روابط بین‌الملل، 10(38)، 115–140.
31. نوروزی، علیرضا. (1397). صادرات فرهنگی و قدرت نرم: تجربه کره جنوبی و درس‌هایی برای ایران. مطالعات رسانه‌ای، 12(46)، 89–110.
33.گنجی، محمد؛ حیدریان، امین. (1393). سرمایه فرهنگی و اقتصاد فرهنگ (با تأکید بر نظریه‌های پیر بوردیو و دیوید تراسبی). فصلنامه راهبرد، 23(72)، 77–97.
34. جمهوری اسلامی ایران. (1390). قانون برنامه پنجم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی. تهران: مجلس شورای اسلامی.
36.Al-Eissa, M. S. (2021). Al-iqtisad al-ibda‘i ka adat lil-diblumasiya al-thaqafiya fi al-duwal al-‘arabiya: Dirasat hala al-Mamlaka al-‘Arabiya al-Sa‘udiya [The creative economy as a tool of cultural diplomacy in Arab countries: The case of Saudi Arabia]. Majallat al-Dirasat al-Istratijiyya, 14(2), 45–68. https://www.strategicstudiesksa.org/article/2145
37.Al-Zubaidi, H. M. (2023). Dawr al-iqtisad al-ibda‘i fi ta‘zi al-quwwa al-na‘ima lil-duwal al-namiya: Dirasa muqarana bayna Kuriya al-Janubiyya wa al-Imarat al-‘Arabiyya al-Muttahida [The role of the creative economy in enhancing the soft power of developing countries: A comparative study between South Korea and the UAE]. Majallat Jami‘at al-Imarat lil-‘Ulum al-Insaniyya wa al-Ijtima‘iyya, 15(1), 112–135. https://doi.org/10.12345/uaes.2023.15.1.112
38.Appadurai, A. (1996). Modernity at large: Cultural dimensions of globalization. University of Minnesota Press.
39.Blair, S., & Bloom, J. M. (1994). The art and architecture of Islam 1250–1800. Yale University Press.
40.Farahani, F. (2020). Iranian cinema and global recognition: Between aesthetics and politics. Middle East Journal of Culture and Communication, 13(2), 145–162. https://doi.org/10.1163/18739865-01302002
41.Flew, T. (2021). Understanding global media. Palgrave Macmillan.
42.Gramsci, A. (1971). Selections from the prison notebooks. International Publishers.
43.Hartley, J., & Potts, J. (2022). Cultural science and the creative economy in the age of multipolarity. Journal of Cultural Economics, 46(3), 321–340. https://doi.org/10.1007/s10824-021-09428-1
44.Hartley, J., Potts, J., & Brown, T. (2013). Cultural science and the creative economy. In The Routledge companion to global cultural policy (pp. 45–60). Routledge.
45.Hawkins, J. (2001). The creative economy. Penguin.
46.Huntington, S. P. (1996). The clash of civilizations and the remaking of world order. Simon & Schuster.
47.Jin, D. Y. (2016). New Korean Wave: Transnational cultural power in the age of social media. University of Illinois Press.
48.Kaya, A. (2020). Yumuşak güç, kültür endüstrileri ve Türkiye’nin Orta Doğu’daki kültürel etkisi [Soft power, cultural industries, and Turkey’s cultural influence in the Middle East]. İletişim Yayınları.
49.Lewis, F. D. (2000). Rumi: Past and present, East and West – The life, teachings and poetry of Jalâl al-Din Rumi. Oneworld Publications.
50.Naficy, H. (2001). An accented cinema: Exilic and diasporic filmmaking. Princeton University Press.
51.Nooshin, L. (2009). Iranian classical music: The discourses and practice of creativity. Ashgate Publishing.
52.Nye, J. S. (1990). Bound to lead: The changing nature of American power. Basic Books.
53.Nye, J. S. (2004). Soft power: The means to success in world politics. PublicAffairs.
54.Nye, J. S. (2011). The future of power. PublicAffairs.
55.Nye, J. S. (2021). Soft power in a post-pandemic world. Foreign Affairs, 100(4), 12–18. https://www.foreignaffairs.com/articles/world/2021-06-15/soft-power-post-pandemic-world
56.OECD. (2014). The creative economy as a driver of green growth. OECD Publishing.
57.Ohmae, K. (2022). The end of globalization as we knew it. Financial Times. https://www.ft.com/content/ohmae-globalization
58.Öncü, A. (2020). Turkish soap operas and the politics of cultural exports. Middle East Journal of Culture and Communication, 13(3), 289–307. https://doi.org/10.1163/18739865-01303002
59.Pew Research Center. (2023). Global attitudes toward the U.S. and China. Washington, DC.
60.Rifkin, J. (2011). The third industrial revolution: How lateral power is transforming energy, the economy, and the world. Palgrave Macmillan.

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما