فصلنامه علمی مطالعات قدرت نرم

نقش فرهنگ و رسانه در تحقق توسعه پایدار: تحلیلی بر پیوند فرهنگ، ارتباطات و توسعه در جوامع معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

مهرداد بذرپاش

استادیار گروه مدیریت رسانه، دانشکده ارتباطات و رسانه، دانشگاه صدا و سیما، تهران، ایران

چکیده
توسعه در عصر حاضر به عنوان فرآیندی چندبعدی شناخته می‌شود که ابعاد اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی را به صورت همزمان دربرمی‌گیرد. تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که دستیابی به توسعه پایدار بدون توجه به بنیان‌های فرهنگی جامعه امکان‌پذیر نیست. فرهنگ به عنوان مجموعه‌ای از ارزش‌ها، باورها، هنجارها، دانش‌ها و الگوهای رفتاری، بستر شکل‌گیری کنش‌های اجتماعی را فراهم می‌کند و نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت یا ناکامی سیاست‌های توسعه دارد. از سوی دیگر، رسانه‌ها به عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای اجتماعی در عصر اطلاعات، وظیفه انتقال ارزش‌ها، آگاهی‌بخشی، جامعه‌پذیری و فرهنگ‌سازی را بر عهده دارند و می‌توانند زمینه تحقق توسعه فرهنگی و اجتماعی را فراهم آورند. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای، به بررسی جایگاه فرهنگ در فرآیند توسعه و نقش رسانه‌ها در تقویت فرهنگ توسعه می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که توسعه نه صرفاً محصول سرمایه اقتصادی، بلکه نتیجه تعامل سازنده میان سرمایه فرهنگی، سرمایه اجتماعی و ظرفیت‌های ارتباطی جامعه است. همچنین رسانه‌ها از طریق افزایش آگاهی عمومی، ترویج ارزش‌های توسعه‌گرا، تقویت مشارکت اجتماعی و ارتقای سرمایه اجتماعی می‌توانند به عنوان موتور محرک توسعه عمل کنند. در نهایت، مقاله نتیجه می‌گیرد که توسعه پایدار زمانی تحقق می‌یابد که میان فرهنگ، رسانه و سایر ابعاد توسعه هماهنگی و هم‌افزایی وجود داشته باشد.

کلیدواژه‌ها

توسعه
فرهنگ
توسعه فرهنگی
رسانه
توسعه پایدار
سرمایه اجتماعی

عنوان مقاله English

نقش فرهنگ و رسانه در تحقق توسعه پایدار: تحلیلی بر پیوند فرهنگ، ارتباطات و توسعه در جوامع معاصر

چکیده English

توسعه در عصر حاضر به عنوان فرآیندی چندبعدی شناخته می‌شود که ابعاد اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی را به صورت همزمان دربرمی‌گیرد. تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که دستیابی به توسعه پایدار بدون توجه به بنیان‌های فرهنگی جامعه امکان‌پذیر نیست. فرهنگ به عنوان مجموعه‌ای از ارزش‌ها، باورها، هنجارها، دانش‌ها و الگوهای رفتاری، بستر شکل‌گیری کنش‌های اجتماعی را فراهم می‌کند و نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت یا ناکامی سیاست‌های توسعه دارد. از سوی دیگر، رسانه‌ها به عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای اجتماعی در عصر اطلاعات، وظیفه انتقال ارزش‌ها، آگاهی‌بخشی، جامعه‌پذیری و فرهنگ‌سازی را بر عهده دارند و می‌توانند زمینه تحقق توسعه فرهنگی و اجتماعی را فراهم آورند. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای، به بررسی جایگاه فرهنگ در فرآیند توسعه و نقش رسانه‌ها در تقویت فرهنگ توسعه می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که توسعه نه صرفاً محصول سرمایه اقتصادی، بلکه نتیجه تعامل سازنده میان سرمایه فرهنگی، سرمایه اجتماعی و ظرفیت‌های ارتباطی جامعه است. همچنین رسانه‌ها از طریق افزایش آگاهی عمومی، ترویج ارزش‌های توسعه‌گرا، تقویت مشارکت اجتماعی و ارتقای سرمایه اجتماعی می‌توانند به عنوان موتور محرک توسعه عمل کنند. در نهایت، مقاله نتیجه می‌گیرد که توسعه پایدار زمانی تحقق می‌یابد که میان فرهنگ، رسانه و سایر ابعاد توسعه هماهنگی و هم‌افزایی وجود داشته باشد.

کلیدواژه‌ها English

توسعه
فرهنگ
توسعه فرهنگی
رسانه
توسعه پایدار
سرمایه اجتماعی
1.      ازکیا، م(1386). جامعه‌شناسی توسعه و توسعه‌نیافتگی، تهران: اطلاعات.
2.      ازکیا، م.، و غفاری، غ(1384). توسعه و نابرابری، تهران: نی.
3.      ایروانی، م. (۱۳۹۳). فرهنگ و توسعه اقتصادی، مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 6(2)، ۱۲۵-۱۴۰.
4.      توسلی، غ(1373). جامعه‌شناسی توسعه، تهران: سمت.
5.      چلبی، م(1375). جامعه‌شناسی نظم، تهران: نشر نی.
6.      حقیقی، م. (۱۳۸۸). فرهنگ و توسعه پایدار، فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 5(1)، ۴۵-۶۵.
7.      روح‌الامینی، م(1388). زمینه فرهنگ‌شناسی، تهران: عطار.
8.      ساروخانی، ب(1386). جامعه‌شناسی ارتباطات، تهران: اطلاعات.
9.      صالحی امیری، س. ر(1386). سیاست‌گذاری فرهنگی، تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.
10.   شجاعی‌زند، ع(1381). توسعه و مبانی فرهنگی آن، تهران: سروش.
11.   کاظمی، ع(1384). فرهنگ و توسعه، تهران: قومس.
12.   گیدنز، آ(1397). جامعه‌شناسی، ترجمه حسن چاووشیان، تهران: نشر نی.
13.   معین، م(1386). فرهنگ فارسی معین، تهران: امیرکبیر.
14.   نجف‌بیگی، ر(1385). فرهنگ و توسعه، تهران: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی.
1.       Fukuyama, F. (1995). Trust: The social virtues and the creation of prosperity. New York, NY: Free Press.
2.       Giddens, A. (2017). Sociology (8th ed.). Cambridge: Polity Press.
3.       Harrison, L. E., & Huntington, S. P. (Eds.). (2000). Culture matters: How values shape human progress. New York, NY: Basic Books.
4.       Inglehart, R. (1997). Modernization and postmodernization: Cultural, economic, and political change in 43 societies. Princeton, NJ: Princeton University Press.
5.       McQuail, D. (2010). McQuail's mass communication theory (6th ed.). London: Sage.
6.       North, D. C. (1990). Institutions, institutional change and economic performance. Cambridge: Cambridge University Press.
7.       Potter, W. J. (2019). Media literacy (9th ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
8.       Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. New York, NY: Simon & Schuster.
9.       Sen, A. (1999). Development as freedom. New York, NY: Oxford University Press.
10.    Todaro, M. P., & Smith, S. C. (2020). Economic development (13th ed.). Harlow: Pearson.
11.    Tylor, E. B. (1871). Primitive culture. London: John Murray.
12.    Weber, M. (2002). The Protestant ethic and the spirit of capitalism (T. Parsons, Trans.). London: Routledge.
 

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما