تجارت روسیه در بنادر شمالی ایران در دوره ناصرالدین شاه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ،گروه تاریخ، واحد یادگار امام خمینی (ره) شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 گروه تاریخ، واحد یادگار امام خمینی (ره) شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 گروه مدیریت مالی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده
این پژوهش به تحلیل و بررسی روابط تجاری ایران و روسیه در دوره ناصرالدین شاه می پردازد. در این دوره، تلاش‌های ناکام دولت برای صنعتی‌سازی کشور، همراه با شکست‌های پی‌درپی کارخانجات قند، ریسمان، کاغذ و شیشه، موجب شد تا مسیر توسعه اقتصادی ایران بیش از پیش به حوزه کشاورزی و تجارت خارجی وابسته شود. پژوهش حاضر با اتکا به منابع آرشیوی و کتابخانه ای و با روش تحقیق توصیفی و تحلیلی، به بررسی ابعاد مختلف تجارت روسیه در بنادر شمالی ایران در عصر ناصری پرداخته و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن را تحلیل می‌کند به نظر می رسد روسیه با بهره‌گیری از امتیازات سیاسی و اقتصادی، از جمله احداث جاده‌ها، سرمایه‌گذاری در شیلات و تأسیس بانک استقراضی، توانست نفوذ خود را در اقتصاد ایران تثبیت کند .یافته های پژوهش نشان می دهد که: در این دوره بنادر شمالی ایران، به‌ویژه انزلی، آستارا و بندرگز، نقش محوری در صادرات محصولات کشاورزی همچون ابریشم، برنج، پنبه و چای به روسیه ایفا کردند. اهمیت این بنادر نه تنها در تأمین مواد اولیه صنایع روسیه بلکه در شکل‌گیری وابستگی اقتصادی ایران به بازارهای شمالی آشکار شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Russian Trade in Northern Ports of Iran during the Nasser al-Din Shah Period

نویسندگان English

naeme ghorbani 1
aliakbar Khedrizadeh 2
gholamreza zomorodian 3
1 .
2 .
3 .
چکیده English

This research analyzes and studies the trade relations between Iran and Russia during the Nasser al-Din Shah period. During this period, the government's failed efforts to industrialize the country, along with the successive failures of sugar, rope, paper, and glass factories, caused Iran's economic development path to become more dependent on agriculture and foreign trade. Relying on archival and library resources and using descriptive and analytical research methods, the present research examines various aspects of Russian trade in northern ports of Iran during the Nasser era and analyzes its economic and social consequences. It seems that Russia was able to consolidate its influence in the Iranian economy by taking advantage of political and economic privileges, including the construction of roads, investment in fisheries, and the establishment of a loan bank. The research findings show that: During this period, the northern ports of Iran, especially Anzali, Astara, and Bandar Gaz, played a pivotal role in exporting agricultural products such as silk, rice, cotton, and tea to Russia. The importance of these ports was revealed not only in supplying raw materials to Russian industries but also in the formation of Iran's economic dependence on northern markets.

کلیدواژه‌ها English

maritime trade
Anzali port
Astara port
Naser al-Din Shah
Turkmen port
1.      آدمیت، فریدون (1348)، امیرکبیر و ایران، تهران انتشارات خوارزمی، چاپ سوم.
2.      انتنر، مروین ل (1369)، روابط بازرگانی روس و ایران 1828 1914، ترجمه، توکلی، احمد؛ تهران مجموعه انتشارات ادبی و تاریخی،چاپ اول.
3.      جمالزاده، سید محمد علی (1335)، گنج شایگان ( اوضاع اقتصادی ایران )، نشر کاوه.
4.      عیسوی، چالز(1362)، تاریخ اقتصادی ایران ( عصر قاجار 1332-1215)، ترجمه آژند، یعقوب، نشر گستره، چاپ اول. 
5.      رمضانی، روح الله (1400)، تاریخ سیاست خارجی ایران، تهران، چاپ دوم.
6.      شمیم، علی اصغر (1379)، ایران در دوران سلطنت قاجار، تهران، انتشارات زریاب.
7.      فوران، جان (1377)، مقاومت شکننده تاریخ تحولات اجتماعی ایران، تدین، احمد؛ موسسه خدمات فرهنگی رسا، تهران.
8.      کاظم بیکی، محمدعلی (1398)، روابط اقتصادی ایران و روسیه از آغاز تا سقوط قاجاریه،تهران، وزارت امورخارجه.
9.      کریمی گیلایه، یاسر (1399) تاملی بر یک قرن سیاست و اقتصاد در گیلان، گیوا،اول.
10.   لمبتون، آن. ک. س (1385)، سیری در تاریخ ایران بعد از اسلام، ترجمه: آژند، یعقوب، تهران؛ امیرکبیر، چاپ سوم.
11.   ملک زاده، محمود (1328)، تاریخ انقلاب مشروطه ایران، تهران، جلد اول.
12.   موسایی، میثم (1390)، تجارت خارجی ایران ( در عهد قاجار و پهلوی )، تهران؛ انتشارات جامعه شناسان.
13.   بی نام (1371)، اقتصاد ایران، تهران، موسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی.
14.   آبادیان، حسین، رحمانی، سامان (1402)، پیامدهای سیاسی اجتماعی ورود سرمایه خارجی و برونگرایی اقتصاد گیلان در دوره قاجار، نشریه سیاست، شماره 68 .
15.   پسندیده، شهلا و شهرزاد ساسان پور و میراسدالله صالحی پناهی،داود اصفهانیان (1402)، تبیین مفاد گمرکی در قراردادهای ایران با روسیه در دوره ناصری و مظفری با تاکید بر نظریه نظام جهانی وارشتاین ( 1287 1324 ق / 1870 1906 م ).مجله جامعه شناسی تاریخی، دوره 14،شماره 2. اسفند.
16.   پناهی، عباس (1399)، نقش ابریشم در روابط خارجی ایران عصر قاجار، نشریه تاریخ نامه بعد از اسلام، بهار،شماره 22 .
17.   حسن نژاد، زمانه (1398)، روابط بازارهای شمال ایران با روسیه تزاری در دوره قاجار، نشریه تاریخ اندیش، بهار،سال اول ، شماره 4 .
18.   حسنی، سید رحمان(1388)، نقش شرکتهای تجاری ایران و روسیه در اقتصاد دوران قاجار، تاریخ روابط خارجی زمستان، شماره 41 .
19.   سید، محمود و صیادعبدی، نینا (1396) آثار عهدنامه های واگذار شده به روس و انگلیس در دوره ناصری و مظفری * نشریه تاریخ ( دانشگاه آزاد اسلامی واحد محلات )، زمستان، شماره 47.
20.   شجاعی دیوکلائی، سید حسن (1396)، سازماندهی اقتصاد تجاری ایران در عصر پهلوی اول، تاریخ نامه ایران بعد از اسلام، بهار و تابستان، شماره14.
21.   غیاثی، فرزانه، حاتمی، امیرحسین، عادل فر، باقرعلیف پورمحمدی املشی، نصراله(1401) تاثیر روسیه بر ساختار اقتصادی گیلان از دوران ناصری تا انقلاب مشروطه، نشریه پژوهش های علوم تاریخی، زمستان، شماره 32 .
22.   کاوسی سهل آبادی، مهرنوش (1396)، اوضاع تجاری و سیاسی دریای مازندران در دوره قاجار، نشریه مطالعات ایران شناسی؛ بهار، شماره 8.
23.   سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران: (ساکما) شماره بازیابی: 480680-240
24.   ساکما: 77435-240
25.   ساکما: 2195-240
26.   ساکما: 7231-295
27.   ساکما: 884-310
28.   ساکما: 8041-295
29.   ساکما: 2278-240