واکاوی نقش استراتژیک دیپلماسی علمی در توسعه قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه صنعتی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران

چکیده
در این پژوهش، نقش استراتژیک دیپلماسی علمی در تقویت قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران بررسی می‌شود. سوال اصلی این است که چگونه همکاری‌های علمی و تبادل دانش می‌تواند به افزایش نفوذ و جایگاه بین‌المللی ایران کمک کند؟ فرضیه این است که توسعه و بهره‌برداری مؤثر از دیپلماسی علمی، می‌تواند به عنوان ابزاری کارآمد در ارتقای قدرت نرم کشور عمل کند و اعتماد و اعتبار بین‌المللی را افزایش دهد. این پژوهش با تحلیل مفاهیم قدرت نرم و دیپلماسی علمی، ظرفیت‌های علمی ایران و چالش‌های موجود، سعی دارد نقش این ابزار را در سیاست خارجی ایران تبیین کند. نتایج نشان می‌دهد که با بهره‌گیری استراتژیک از همکاری‌های علمی، تبادل نخبگان و توسعه زیرساخت‌های پژوهشی، ایران می‌تواند تصویر مثبت‌تری در عرصه جهانی ایجاد و نفوذ فرهنگی و علمی خود را گسترش دهد. در نتیجه، این مقاله بر اهمیت دیپلماسی علمی به عنوان یک رویکرد کلیدی در سیاست خارجی ایران تأکید می‌کند و پیشنهاد می‌دهد که سیاست‌گذاران با تمرکز بر توسعه این حوزه، می‌توانند قدرت نرم کشور را تقویت و جایگاه بین‌المللی خود را ارتقاء دهند

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Analyzing the strategic role of scientific diplomacy in developing the soft power of the Islamic Republic of Iran

نویسنده English

seyed mohammadreza mousavi
Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Kermanshah University of Technology, Kermanshah, Iran
چکیده English

In this study, the strategic role of science diplomacy in strengthening the soft power of the Islamic Republic of Iran is examined. The main question is how can scientific cooperation and knowledge exchange help increase Iran's international influence and status? The hypothesis is that the development and effective use of science diplomacy can act as an efficient tool in promoting the country's soft power and increase international trust and credibility. By analyzing the concepts of soft power and science diplomacy, Iran's scientific capacities and existing challenges, this study attempts to explain the role of this tool in Iran's foreign policy. The results show that by strategically utilizing scientific cooperation, exchange of elites and development of research infrastructure, Iran can create a more positive image in the global arena and expand its cultural and scientific influence. As a result, this article emphasizes the importance of science diplomacy as a key approach in Iran's foreign policy and suggests that policymakers can strengthen the country's soft power and enhance its international status by focusing on the development of this area.

کلیدواژه‌ها English

Science diplomacy
soft power
Islamic Republic of Iran
international cooperation
regional influence
منابع
1.      آرایی، وحید(1402). دیپلماسی علم و فناوری و الهام‌بخشی اسلامی و منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران، مطالعات بیداری اسلامی، 12(28)، 95-116.
2.      آقایی، داود؛ جوادی، محمود(1396). دیپلماسی علم؛ مفاهیم، رویکردها و تجارب، تهران: نشر حقوق یار.
3.      ایرنا(19/08/1398). توسعه علمی بدون دیپلماسی علم و فناوری میسر نیست. دریافت شده از https://www.irna.ir/news/83548500/
4.      باغبان، مهدی؛ سنایی، اردشیر(1403). تبیین رویکردهای دیپلماسی علم و فناوری جمهوری اسلامی ایران، سیاست نامه علم و فناوری، 14(2)، 44-58.
5.      جامعه اندیشکده‌ها(20/07/1403). آسیب‌شناسی دیپلماسی عمومی ایران. دریافت شده از https://iranthinktanks.com/pathology-of-irans-public-diplomacy/
6.      جوان آنلاین(30/11/1403). دیپلماسی علم و فناوری ظرفیتی که مغفول مانده است. دریافت شده از https://www.javanonline.ir/fa/news/1283051/
7.      خبرگزاری آنا(08/02/1403). ایران در رتبه ۲۰ تولید علم در جهان/ رتبه سالانه تولید علم ایران ۱۶ باقی مانده است، دریافت شده از https://ana.ir/fa/news/907676/
8.      دانشجویان ترکمن(21/11/1401). نگاهی به پیشرفت های علمی کشور، دریافت شده از https://www.danshjoyan-torkman.ir/
9.      داودی، علی اصغر(1393). دیپلماسی علم و فناوری ایران در افغانستان: فرصت‌ها و چالش‌ها، پژوهش های راهبردی سیاست، 3(11)، 103-127.
10.   دست‌غیب، احسان. (1403/10/14). دیپلماسی علمی در سایه موانع امنیتی. دیپلماسی ایرانی. دریافت شده از http://www.irdiplomacy.ir/fa/news/2030338/
11.   دیویس، لوید و رابرت جی پتمن(1396). دیپلماسی علم روزی نو یا صبحی کاذب؟ ترجمه جواد مشایخ، عفت نوروزی، سعیده صارمی، تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا.
12.   روفینی، پیر برونو(1397). علم و دیپلماسی بعد جدیدی از روابط بین‌الملل، ترجمه سید مهدی قائمی، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
13.   شرق(20/01/1404). همکاری‌های علمی ایران و آمریکا در حوزه‌ی علوم زیستی، دریافت شده از https://www.sharghdaily.com/fa/news/583623/
14.   طالبی طادی، محمد؛ برزگر، کیهان؛ قادری، نفیسه السادات(1403). ظرفیت‌های دیپلماسی علم و فناوری در سیاست همسایگی ج.ا.ایران، مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام، 6(22)، 235-260.
15.   عسگری، محمود(1389). رویکرد انتقادی به نظریه قدرت نرم، راهبرد دفاعی، 7(28)، 85-63.
16.   قنبری باغستان، عباس. (1401/02/21). موانع بین‌المللی‌سازی آموزش عالی در ایران (آداب دیپلماسی علمی). روزنامه ایران. دریافت شده از https://irancsca.ir/en/2022/05/8250/
17.   مقیمی، طلیعه؛ آراسته، حمیدرضا؛ محمدخانی، کامران(1395). مدل پیشبرد دیپلماسی علم و فناوری در کشور از زاویه مطالعات میان رشته ای نظام های آموزش عالی و سیاست خارجی؛ مورد مطالعه دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، میان رشته‌ای در علوم انسانی، 8(32)، 195-224.
18.   مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور(10/05/1403). سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری در اسناد برنامه هفتم توسعه، دریافت شده از https://irp.ir/Content/2021/IRP/02/6/1715494056258.pdf
19.   نریمانی، میثم؛ عسکریان، محمد؛ صاحبکار خراسانی، سید محمد؛ ذاکری، امیر(1404). جایزه مصطفی و جوایز علمی بین‌المللی به مثابه ابزار دیپلماسی علم و فناوری مطالعه موردی جایزه مصطفی، بهبود مدیریت، 19(67)، 88-110.
20.   نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری(12/11/1403). پیشرفت‌های علمی و فناوری ایران پس از انقلاب شکوهمند اسلامی. دریافت شده از https://nahad.tums.ac.ir/news/
21.   همشهری آنلاین(22/11/1402). موفقیت جهانی و منطقه ای ایران چیست؟ | 4 حوزه پیشرفت‌های خیره کننده ایران، دریافت شده از https://www.hamshahrionline.ir/news/830921/
2.       Brand Finance (2021). Global Soft Power Index 2021, https://brandirectory.com/globalsoftpower/download/brand-finance-global-soft-power-index-2021.pdf.
3.       Fuchs, R. (2014). Science Diplomacy: The Case of the International Thermonuclear Experimental Reactor (ITER). Springer.
4.       Gluckman, P. (2011). Science diplomacy: Working across the boundaries. Science, 331(6018), 612-613.
5.       Number Analytics. (2025). Science diplomacy: A bridge between nations. [Online]. Available at: https://numberanalytics.com/blogs/science-diplomacy-a-bridge-between-nations
6.       Number Analytics. (2025). Science diplomacy: A bridge between nations. [Online]. Available at: https://numberanalytics.com/blogs/science-diplomacy-a-bridge-between-nations
7.       Nye, J. S. Jr. (2004). Soft Power: The Means To Success In World Politics. PublicAffairs.
8.       Nye, joseph (2008), Public Diplomacy and Soft Power, The Annals of the American Academy of Political and Social Science, Vol. 616, Public Diplomacy in a Changing World (Mar., 2008), pp. 94-109.
9.       Parsi, T. (2012). A Single Roll of the Dice: Obama's Diplomacy with Iran. Yale University Press.
10.    PRIW. (2020). The JET Programme: An Example of Effective Cultural Diplomacy. [Online]. Available at: https://www.priw.org/post/the-jet-programme-an-example-of-effective-cultural-diplomacy
11.    Scimago Journal & Country Rank. (2024). Iran, Islamic Republic of. Retrieved from https://www.scimagojr.com/countryrank.php?area=0&category=0®ion=all&year=2023&order=itp&min=0&dedup=0&exact=0
12.    The Royal Society & American Association for the Advancement of Science (AAAS). (2010). New Frontiers in Science Diplomacy: Navigating the Changing Balance of Power. The Royal Society.
13.    The Royal Society & American Association for the Advancement of Science (AAAS). (2010). New Frontiers in Science Diplomacy: Navigating the Changing Balance of Power. The Royal Society.
14.    Turekian, V. (2011). The role of science in diplomacy. Science & Diplomacy, 1(1), 1-2.