نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار علوم سیاسی دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران

چکیده

این مقاله به دنبال ارائۀ الگویی از مقاومت اسلامی مبتنی‌بر مبانی انسان‌شناختی علامه طباطبایی و شهید مطهری است. اهمیت این موضوع از آنجاست که پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سطح منطقه‌ای، گفتمانی به اسم مقاومت نمود پیدا کرد اما کمتر از بُعد انسان‌شناسی فلسفی به آن پرداخته شده است. این مقاله به روش اسنادی، مباحث انسان‌شناختی را در پرتو نظریۀ اعتباریات در آثار این دو فیلسوف معاصر بررسی کرده است، سپس براساس آن، کنش‌گری انسان‌ها را در نظریۀ تشکیل جامعه و دولتِ ایشان نشان می‌دهد و در طرحی نوآورانه، با تعمیم نظریۀ تشکیل جامعه و دولتِ این دو اندیشمند به عرصۀ روابط بین ملت‌ها و دولت‌ها، الزام‌های تشکیل یک دولت جهانی و دلایل ناکامی بشر در رسیدن بدان را مشخص می‌کند و الگویی از روابط سه‌گانۀ استثماری، کارکردی و هویتی را به‌عنوان مدل جایگزین تعاملات بین‌المللی تبیین می‌کند. در این میان، الگوی تعامل دولت اسلامی براساس روابط سه‌گانۀ مذکور با سه دستۀ مختلف از بازیگران فراسرزمینی (استثمارگران، بازیگرانِ هم‌هویت و غیرهویت) در پرتو قاعدۀ «نفی سبیل» و برآورده‌ساختن چهار نیاز اساسی بشر به‌عنوان الگوی مقاومت اسلامی، ارائه می‌شود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

“Islamic Resistance” Model based on Allameh Tabatabaei and Martyr Motahhari’s Anthropology

نویسندگان [English]

  • Hasan Majidi 1
  • meysam baharloo 2
  • Ebrahim Kimiaey 2

2 political science student of imam sadegh University

چکیده [English]

This paper intends to present a model of Islamic resistance based on anthropological foundations set forth by Allameh Tabatabaei and martyred philosopher Motahhari. This is important in that less literature is available on this model from the viewpoint of philosophical anthropology. The principal question of this study is this: How do the anthropological components taken from the theory of Etebariat (practical reason) in the schools of Allameh Tabatabaei and Martyr Motahhari constitute Islamic state model of relations known as Islamic resistance? This study has used a documentary research method to analyze anthropological discussions in the light of the theory of Etebariat in the schools of these two contemporary philosophers. Then, based on this method, it shows human interaction in their theory of state and society formation, explaining that the philosophy behind formation of the states rests upon four basic human demands, i.e. freedom, security, justice and educating for happiness. At the same time, there are three social layers or three types of exploitative (colonial), functional and identity relations among the individuals in the society. Then, in an innovative plan, their theory of state and society formation was generalized into the international relations to underline the requirements for formation of a world state and reasons for human failure in realizing this goal. As a solution, this paper clarifies a model of triple exploitative, functional and identity relations as a substitute model for international interactions. In the meantime, the Islamic state model of interaction based on the three types of relations is presented with three different groups of actors involved (exploiting or colonial powers, same-identity actors and non-identity actors) in the light of the principle of Nafy-e Sabil (Non-Dependency Rule) and meeting the four essential demands of humans as a model of Islamic resistance.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islamic resistance model
  • Etebariat
  • Allameh Tabatabaei
  • martyr Motahhari
  • Anthropology
  1. بشیریه، حسین (1392)، تاریخ اندیشه سیاسی قرن بیستم (محافظه کاری و لیبرالیسم)، چاپ دوازهدهم، تهران: نی.
  2. دهقانی فیروزآبادی، جلال (1393)، فرانظریۀ اسلامی روابط بین الملل، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
  3. راسل، برتراند (1394)، اخلاق و سیاست در جامعه، ترجمۀ محمود حیدریان، تهران: بابک.
  4. ربانی گلپایگانی، علی (1393)، عقاید استدلالی، جلد یکم، چاپ ششم، قم: انتشارات هاجر.
  5. رورتی، ریچارد (1392)، «افول حقیقت رستگاری بخش و ظهور فرهنگ ادبی»، در: ریچارد رورتی، حقیقت پست مدرن (مقالات و مصاحبه ها)، ترجمۀ محمد اصغری، تهران: الهام.
  6. صادقی فسایی، سهیلا؛ عرفان منش، ایمان (1394)، «مبانی روش شناختی پژوهش اسنادی در علوم اجتماعی»، فصلنامه راهبرد فرهنگ، شماره 29.
  7. طباطبایی، سید محمدحسین (1388 الف)، نهایه الحکمه، جلدهای دوم و سوم، ترجمه وشرح شیروانی، چاپ نهم، قم: بوستان کتاب.
  8. طباطبایی، سید محمدحسین (1388 ب)، مجموعه رسائل، جلد دوم، قم: بوستان کتاب.
  9. طباطبایی، سید محمدحسین (1393)، اصول فلسفه و روش رئالیسم، جلد دوم، چاپ بیست و چهارم، تهران: انتشارات صدرا.
  10. طباطبایی، سید محمدحسین (1997)، تفسیر المیزان، جلد های دوم و چهارم، لبنان: انتشارات مؤسسه الأعلمی، طبعة الاولی.
  11. عالم، عبدالرحمن (1394)، تاریخ فلسفۀ غرب، جلد دوم، چاپ نوزدهم، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
  12. قادری کنگاوردی، روح الله (1394)، نظریۀ مقاومت و دیگر نظریات غربی روابط بین الملل، تهران: انتشارات آگاه.
  13. مطهری، مرتضی (1374)، مجموعه آثار، جلد یکم، تهران: انتشارات صدرا.
  14. مطهری، مرتضی (1375)، مجموعه آثار، جلد دوم، چاپ هفتم، تهران: انتشارات صدرا.
  15. مطهری، مرتضی (1375)، مجموعه آثار، جلد سوم، چاپ سوم، تهران: انتشارات صدرا.
  16. مطهری، مرتضی (1375)، مجموعه آثار، جلد ششم، چاپ دوم، تهران: انتشارات صدرا.
  17. مطهری، مرتضی (1375)، مجموعه آثار، جلد هفتم، چاپ دوازدهم، تهران: انتشارات صدرا.
  18. مطهری، مرتضی (1375)، مجموعه آثار، جلد سیزدهم، چاپ پنجم، تهران: انتشارات صدرا.
  19. مطهری، مرتضی (1375)، مجموعه آثار، جلد پانزدهم، چاپ سوم، تهران: انتشارات صدرا.
  20. مطهری، مرتضی (1375)، مجموعه آثار، جلد شانزدهم، چاپ دوم، تهران: انتشارات صدرا.
  21. مطهری، مرتضی (1375)، مجموعه آثار،جلد بیستم، چاپ چهارم، تهران: انتشارات صدرا.
  22. مطهری، مرتضی (1375)، مجموعه آثار، جلد بیست و دوم، چاپ چهارم، تهران: انتشارات صدرا.
  23. مطهری، مرتضی (1375)، مجموعه آثار، جلد بیست و چهارم، چاپ چهارم، تهران: انتشارات صدرا.
  24. مطهری، مرتضی (1375)، مجموعه آثار، جلد بیست و ششم، چاپ دهم، تهران: انتشارات صدرا.
  25. مطهری، مرتضی (1395)، فطرت انسان، چاپ دوم، تهران: انتشارات بینش مطهر.
  26. مطهری، مرتضی (1396 الف)، مقدمه ای بر حکومت اسلامی، تهران: انتشارات صدرا.
  27. مطهری، مرتضی (1396 ب)، جامعه و تاریخ در قرآن، تهران: انتشارات صدرا.
  28. نصرت پناه، محمدصادق (1396)، الگوی جهان شمولی حکمرانی اسلامی در اندیشۀ امام خمینی؛ با تکیه بر نظریۀ اعتباریات، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).